Þessi pistill er skrifaður laugardaginn fyrir birtingu Skýrslunnar sem við höfum beðið eftir í rúmt ár. Ég óttast að við munum eiga erfitt með að höndla hana, hvað svo sem kemur til með að standa í skýrslunni. Ástæðan er fyrst og fremst sú hefð okkar Íslendinga að drepa mann og annan í orðastríði. Við teljum að réttlætið og sannleikan sé alltaf hjá okkur, hverjum og einum, og því þurfi ekki að ræða málinn heldur eigi að láta til skarar skríða – og höggva.

Fyrirsögnin, “Til hamingju, þrátt fyrir allt” er fengin úr vikublaðinu Die Zeit þann 25. mars þar sem verið er að fagna áttræðisafmæli Helmut Kohl fyrrum kanslara Þýskalands. Vikublaðið og kanslarinn elduðu lengi grátt silfur saman. Blaðið hefur til dæmis haldið því fram að sagan muni helst mynnast Kohl fyrir þá tilviljun að hafa verið kanslari þegar múrinn féll og Austur- og Vestur-Þýskaland sameinuðust árið 1990, og kanslarinn kallaði ritstjórnir og útgefendur blaða sem gefin voru út í Norður-Þýskalandi, eins og Die Zeit og Spiegel og Stern, Hamborgarmafíuna. En Die Zeit fór í sparifötin í tilefni afmælis Kohls og tileinkaði honum forsíðu og greinar á innsíðum, en ekki til þess að mæra hann eða sýna yfirborðskurteisi heldur til þess að fara yfir söguna og samskipti blaðsins við kanslarann í samræmi við þýska umræðuhefð.

Stundum hefur mér fundist Þjóðverjar gera meira en nóg af því að sjá út hina ótrúlegustu fleti á einföldustu málum og að vilja diskútera þá alla fram og til baka. Þeir geta vissulega rifist og verið meinlegir en aðall þeirra er gagnrýnin sem þeir geta gengið svo langt í að búa til sjálfir ef engin er til þess að andmæla þeim. Þetta er þeirra hefð og það sem sagan hefur kennt þeim en Þýsk menning hefur alið af sér helstu heimspekinga og vísindamenn nútímans. Saga Þýskalands er einnig saga tveggja heimsstyrjalda en jafnvel hún er saga hugmyndafræðilegra átaka.

Ég öfunda Þjóðverja af hefðinni, þessari gagnrýnu hugsun og öguðu umræðu, núna þegar loksins á að birta Skýrsluna sem var skrifuð í leynd í þeim tilgangi að fá allt upp á yfirborðið. Ég kvíði reyndar meira viðbrögðum okkar við útgáfu hennar en þeim efnahagserfiðleikum sem við munum líkleg þurfa að ganga í gegnum næstu árin. Við höfum alið með okkur visst æðruleysi gagnvart efnahagsþrengingum – vissuna um að þetta muni reddast - en við höfum aldrei lært að tala saman.

Kær kveðja,
Ingólfur H. Ingólfsson