Er það rétt að unnið sé að stofnun nýs banka, eins og hefur komið fram í fréttum um helgina? Já, svo langt sem það nær. En hvaðan kemur hugmyndin og hverjir standa að henni? Það er saga að segja frá því. Mörg ykkar sem hafa sótt námskeiðið “Úr mínus í plús” eða lesið bókina “Þú átt nóg af peningum ...” hafa efalaust lent í því að bankarnir hafi frekar unnið á móti hugmyndum ykkar um viðsnúning í fjármálunum en með þeim. Þetta hefur reynst mörgum erfitt. Mér hefur einnig fundist sárt að sjá upp á að leiðbeiningar sem ég veit og hef reynt mörgum sinnum að eru árangursríkar er ekki hægt að fylgja eftir því að þriðji hlekkurinn í keðjunni – bankinn – streitist á móti.

Það er nánast hægt að fullyrða að öll fjármálaleg samskipti milli manna fara í gegnum þriðja aðila sem er banki. En hvers konar stofnun er banki? Upphafið að banka má rekja til Ítalíu á 14 öld þegar víxlarar sátu á bekkjum (banchi) undir berum himni og lánuðu peninga og skiptust á skuldaviðurkenningum. Frægastir þessara víxlara voru fjölskyldurnar Peruzzi og Bardi sem störfuðu í Flórens fram að miðri 14 öld að þær urðu gjaldþrota (banca rotta). Þessi stofnun sem við köllum í dag banka (banchi á ítölsku sem þýðir einfaldlega bekkur) er þriðji aðilinn í keðjunni á milli lánveitanda og lántaka. Án banka er varla hægt að hugsa sér nútíma viðskipti, launagreiðslur eða einföld matarkaup og daglegt líf. Það kom því ekki á óvart þegar sú hugmynd vaknaði á námskeiðinu “Úr mínus í plús” að stofna einfaldlega banka sem auðveldaði fólki að ná fjárhagslegum markmiðum sínum í lífinu í stað þess að selja því endalaust lánsfé sem hneppti að lokum heilu fjölskyldurnar í ánauð.

Markmið nýja bankans
Hlutverk nútíma banka er annars vegar að byggja upp sparnað og eignir einstaklinga svo að þeir geti notið lífsins frjálsir og látið draumana sína rætast og hins vegar að sjá fyrirtækjum fyrir lausafé hvort sem það er til þess að vaxa og dafna eða til þess að vinna sig út úr tímabundnum erfiðleikum. Þetta er tiltölulega skýrt og einfalt hlutverk banka en því miður hefur það stundum vikið fyrir þeirri freistni að búa til nánast endalaust mikið af peningum (en það getur banki gert) og lánað þá í gróðaskini. En þá spyr kannski einhver, hvort banki eigi ekki að græða peninga og skila hagnaði? Jú, það á hann að gera. En það er ekki sjálfur tilgangur banka frekar en annarra fyrirtækja að skila hagnaði, ekki frekar en að tilgangur lífsins sé að draga andann. Fyrirtæki verða að skila hagnað rétt eins og að lífið þarfnast þess að draga að sér súrefni, en tilgangurinn er allt annar. Svo er einnig með tilgang nýja bankans. Hann mun hagnast á því að byggja upp fjárhagslegan styrk og sjálfstæði viðskiptavina sinna svo að þeir geti náð markmiðum sínum í lífinu - og látið draumana rætast.

Einhverjum hefur sjálfsagt fundist að nýr banki væri draumkennd og óraunhæf. En þannig eru margar bestu hugmyndirnar, ekki satt. Það draumkennda er nefnilega ekki endilega óraunhæft, eins og þýski félagsfræðingurinn Ernst Bloch, hélt fram í byrjun síðustu aldar þegar hann mótaði kenninguna um hina raunhæfu draumsýn (Die konkrete Utopie).

Það tók um það bil fjögur ár frá því að hugmyndin eða draumsýnin var fyrst rædd á námskeiðunum þar til hún náði þeim þroska að hún komst á framkvæmdarstig. Það var í mars árið 2008 að stofnað var félag, Sparibankinn ehf, með einn tug milljóna í hlutfé sem skyldi kanna möguleika á að stofna nýjan viðskiptabankabanka á Íslandi, að kaupa starfandi banka eða að fara í samstarf við fjármalastofnanir um nýstárlegt viðskiptabankamódeli. Eftir að gerð hafði verið tilraun til þess að kaupa starfandi banka og rætt hafði verið við ýmsa sparisjóði um samstarf tók félagið þá ákvörðun í apríl á þessu ári að sækja formlega um viðskiptabankaleyfi og hefja þar með undirbúning að stofnun nýs viðskiptabanka á Íslandi. Hlutaféð var tvöfaldað og Arnar Freyr Ólafsson, hagfræðingur, var ráðinn til Sparibankans til þess að stýra verkefninu. Kallað var til fagteymi sérfræðinga þar á meðal endurskoðendur PriceWaterhouseCoopers, lögmenn Nordic Legal, sérfræðinga hjá Skýrr, fyrirtækjaráðgjöf Kontakt, Capacent Corporate Finance og Jón Þórisson sem er gamalreyndur bankamaður. Miklu fleiri eiga eftir að koma að vinnu við stofnun bankans á næstu vikum og mánuðum. Stefnt er að því að Sparibankinn geti hafið starfsemi innan árs.

Öðruvísi banki
Fyrir utan að vera með hefðbundin inn- og útlán mun Sparibankinn vera allt öðruvísi banki en hingað til hefur þekkst. Þeir sem hafa lesið bókina “Þú átt nóg af peningum” eða sótt námskeiðið “Úr mínus í plús” ættu að geta gert sér í hugarlund hver tilgangurinn sé með nýja bankanum. Umhverfi bankans verður einnig með allt öðru sniði en þekkist í hefðbundnum bönkum með gjaldkerastúkum og biðröðum. Það er full snemmt að segja til um það hvernig bankinn muni líta út þó að megin línurnar séu skýrar því að enn eiga margir eftir að koma að uppbyggingunni - hugmyndaríkt fólk, sérfræðingar og fjárfestar.

Sparibankinn verður allt öðruvísi en hefðbundnu bankarnir – engar gjaldkerastúkur, engar biðraðir heldur nýstárlegt og aðlaðandi umhverfi þar sem gaman verður að koma og dvelja. En það er ekki bara umhverfið sem verður nýstárlegt heldur einnig starfsemin og sjálfur tilgangur bankans. Sparibankinn verður fyrst og fremst netbanki en með höfuðstöðvar og útibú á fallegum stað í Reykjavík. Bankinn verður með alla hefðbundna bankaþjónustu en tilgangur hans verður að leiðbeina viðskiptavinum að ná fjárhagslegum markmiðum sínum og að láta draumana rætast. Það verður haldið utan um þá viðskiptavini bankans sem þess óska og þeir leiddir áfram og hjálpað við að ná markmiðum sínum í lífinu. Þeir sem hafa sótt námskeiðið “Úr mínus í plús” eða lesið bókina “Þú átt nóg af peningum” eða komið í ráðgjöf geta gert sér í hugarlund í hvaða anda nýi bankinn muni starfa.

Epli & appelsínur
Áskrifendur að fjárhagskerfinu Eplum & appelsínum verða fyrstir til þess að fá tilboð um þjónustu nýja bankans og geta þá strax nýtt sér sjálfvirkar millifærslur af reikningum sínum inn í kerfið. Fjárhagskerfið verður hluti af nýja netbankanum og þróað áfram með honum svo að það verði bæði einfalt og skemmtilegt að stjórna peningunum og láta þá vinna fyrir sig. Nýtið ykkur forskotið og byrjið strax að nota fjárhagskerfið Epli & appelsínur á www.spara.is

Kær kveðja,
Ingólfur H. Ingólfsson