Skattarnir eru: „... með sanngjörnum og réttlátum hætti“

Það er engin ríkisstjórn öfundsverð af þeim verkefnum sem sú íslenska þarf að takast á við. Flestir eru trúlega sammála því að óhjákvæmilegt var að hækka skatta en stóra spurningin var hvernig myndi til takast. Ég er þeirrar skoðunnar að ríkisstjornin hafi staðist prófið og náð að dreifa byrðunum með sanngjörnum og réttlátum hætti, eins og forseta ASÍ orðaði það og Stefán Ólafsson, prófessor í félgasfræði við Háskóla Íslands hefur einnig haldið fram. Stefan segir í fréttaviðtali að skattkerfinu hafi verið breytt í grundvallaratriðum frá jafnri skattprósentu í átt til norrænnar þrepaskiptingar sem sé réttlátari þar sem hinir tekjuhærri greiði hlutfallslega meira til samfélagsins en þeir tekjulágu. Gallinn við þrepaskiptingu er hins vegar vel þektur: skattar leggjast þyngst á meðaltekjur, flækjustig verða fleiri og svo kölluð jaðarskattaáhrif aukast, en það eru eins konar dulin skattaáhrif. Ég mun fara betur í jaðarskattaáhrifin í einhverju af næstu fréttabréfunum.

Ríkisstjórnin hefur einni gripið til þess sem kalla mætti nútímalega skattlagningu en með henni eru skattar lagðir á nýtingu auðlinda og mengunarvalda í þeim tilgangi að draga úr gengdarlausu arðráni á náttúrunni og stýra orkunotkun  frá jarðefnaeldsneyti yfir í endurnýjanlega orkugjafa. Fyrstu skrefin eru stigin afar varlega en ég er sannfærður um að umhverfis- og auðlindaskattar muni ekki aðeins verða tejulind fyrir ríkissjóð heldur nýtast okkur Íslendingum afar vel því að af endurnýjanlegri orku höfum við nóg og getum því orðið leiðandi í nýtingu hennar bæði fyrir iðnað og sjávarútveg sem og fyrir almenna notkunn eins og rafræna orkugjafa í bifreiðar.

Tekjuskattur, útsvar og staðgreiða

Það hefur mátt skilja fréttir á þá leið að tekjuskattur á lægstu laun hafi verið lækkaður en það er ekki alveg rétt. Tekjuskatturinn er óbreyttur en hækkun persónuafsláttar um 2.000 krónur hefur þau áhrif að krónutalan sem lægstu laun bera er lægri en ella. En tekjuskattur er ekki eini skatturinn sem legst á laun því að ofan á hann legst útsvar, sem er að óbreyttu um 13,1%, en það rennur til sveitarfélaga. Samanlagður tekjuskattur og útsvar mynda svo staðgreiðslu, en það er sá skattur sem launþegar greiða til hins opinbera af tekjum sínum. Breytingin á staðgreiðslu lítur þá svona út:

Fyrir hækkun:

Öll laun                         Tekjuskattur 24,1% + útsvar 13,1% = staðgreiðsla 37,2%

Eftir hækkun:

0 – 200.000                  Tekjuskattur 24,1% + útsvar 13,1% = staðgreiðsla 37,2%

200.000 – 650.000         Tekjuskattur 27,0% + útsvar 13,1% = staðgreiðsla 40,1%

650.000 og hærri          Tekjuskattur 33,0% + útsvar 13,1% = staðgreiðsla 46,1%

Tekjur sem eru undir 119.000 krónum eru ekki skattlagðar (skattleysismörk).

Fjármagnstekjuskattur

Skattur á fjármagnstekjur (vexti, verðbætur, hagnað af hlutabréfum og afföllum eða niðurfellingu krafna o.fl.) verður 18%. Satt best að segja finnst mér þetta hófleg skattlagning. Ég hef aldrei skilið hvers vegna hagnaður af peningalegum eignum var aðeins skattlagður með 10% (hækkaði reyndar í 15% á árinu). Ef ég hagnaðist til dæmis um 100.000 krónur á verðbréfum eða vöxtum þá greiddi ég aðeins 10.000 krónur í skatt en átti 90.000 krónur eftir af hagnaðinum. Eftir hækkunina greiði ég 18.000 krónur af hagnaðinum og á 82.000 krónur eftir. Athugið að ég er að greiða skatt af hagnaði, ekki af sjálfri eigninni. Reyndar greiði ég engan fjármagnstekjuskatt af fyrstu 100.000 krónunum. En þó að skattprósentan sé ekki há og dæmið sem ég tók sýni góðan hagnað þrátt fyrir skattinn, þá er ekki allt sem sýnist.

Fjármagnstekjuskattur af neikvæðum fjármagnstekjum

Þeir sem geyma peninga sína inn á bankabók geta lennt í því að greiða fjármagnstekjuskatt af neikvæðum vaxtatekjum – það er sem sagt mögulegt að greiddur verði skattur af tekjum sem eru í raun engar tekjur. Skoðum þetta betur. Segjum svo að ég fái 10% vexti en verðbólgan sé 15% þá eru raunvextirnir mínus 5%, en raunvextir eru vextir að frádreginni verðbólgu. Skatturinn er hins vegar reiknaður af nafnvöxtum, það er þeim vöxtum sem reiknaðir eru á sparnaðinn óháð verðbólgu. Þetta þýðir að ég greiði 18% fjármagnstekjuskatt af neikvæðum raunvöxtum, það er vöxtum sem eru í raun minni en ekki neitt. Þetta er því miður sú staða sem er uppi í augnablikinu því að vextir á sparireikningum eru neikvæðir – það er lægri en verðbólga.  En hvað þá með verðtryggða reikninga, eru vextir á þeim ekki alltaf jákvæðir og þar af leiðandi umfram verðbólgu? Jú, en þegar kemur að fjármagnstekjuskatti er ekki gerður greinarmunur á vöxtum og verðbótum og það getur haft afdrifaríkar afleiðingar fyrir ávöxtunina.

Getur ávöxtun á verðtryggðum reikningum orðið neikvæð?

Í bókum skattstjóra eru verðbætur ekkert annað en vextir og af þeim skal greiða fjármagnstekjuskatt. Þetta þýðir að verðtryggðir sparireikningar geta gefið af sér neikvæða ávöxtun eftir skatt undir vissum kringumstæðum. Neikvæð ávöxtun merkir að vaxtatekjur eru lægri en verðbólga. Þetta hefði maður haldið að gæti ekki gerst með verðtryggða innlánsreikninga, einmitt vegna þess að þeir eru verðtryggðir og ættu þess vegna alltaf, eðli máls samkvæmt, að bera vexti umfram verðbólgu. Tökum dæmi: Ég er með 10 milljónir á verðtryggðum reikningi með 3% vöxtum. Verðbólga hefur verið 15%. Vaxtatekjur (án verðbóta) eru 300.000 krónur en fjármagnstekjuskatturinn er 306.000 krónur, raunávöxtun eftir skatta er þá neikvæð um mínus 6.000 krónur! Tökum sama dæmi en hækkum vexti í 4% og verðbólgu í 20%. Niðurstaðan er svipuð - neikvæðar raunvaxtatekjur að upphæð mínus 14.000 krónur.

Vaxtatekjur af verðtryggðum reikningum geta orðið neikvæðar, minni en engar, ef vextir eru lágir en verðbólga há vegna þess að fjármagnstekjuskattur er reiknaður af hvorutveggja – verðbótum og vöxtum.