Ég las nokkuð merkilegt viðtal við eina af stórstjörnum fjárfestingarbankaheimsins, Leonhard Fischer, í þýska vikublaðinu Die Zeit frá 28. janúar. Hann kom mjög víða við en eitt af því sem vakti athygli mína var hvað hann talaði hispurslaust og af miklu sjálfsöryggi um skilvirkni markaðarins og eðli hans. “Markaðinum mistekst sífellt” segir Fischer og útskýrir það svona: “Það er í eðli markaðshagkerfisins að vera skakkt á hverjum degi ... Þetta er leitandi kerfi. Ekkert verð er rétt því að á næstu mínútu er það orðið eitthvað annað. Þannig skapast jafnvægi.”

Það er ekki mikið jafnvægi á fjármálamörkuðum þessi misserin og spurður út í orsakir fjármálakreppunnar sagði Fischer að það hefði verið þeirri “sjálfsblekkingu” manna að kenna; “... að skuldsetning gæti haldið áfram endalaust”.

Náttúra hagkerfisins
Það er nokkuð almennt viðhorf að hagkerfið lúti eins konar náttúrulögmálum og það sé breyskleiki mannanna sem trufli gangverkið. Þetta er svo sannarlega stórt vandamál í mannheimum. Það minnir reyndar á svipað vandamál úr gagnstæðu litrófi hugmyndafræðanna þar sem þegnarnir verða að helstu ógninni við öryggi ríkisins. Það er vandlifað í veröldinni.

Mannheimarnir þrír
Það er einnig býsna algengt að fræðimenn skipti samfélaginu í þrjá nokkuð sjálfstæða “heima”: Stjórnmálaheim, fjármálaheim og menningarheim. Sé þessi þrískipting mannheima rétt, skal engan undra að erfiðlega gangi með gagnkvæman skilning milli manna því að sumir hljóta að vera í allt öðrum heimi en aðrir. En þetta er útúrdúr og við skulum snúa okkur aftur að fjármálasérfræðingnum Fischer og athyglisverðu mati hans á kreppunni.

Umbreytingar, eyðileggingar og styrjaldir
“Við upplifum einskonar tektóniskar jarðhræringar algerra tímamóta” segir Fisher í lauslegri þýðingu minni. “Það eiga sér stað umbrot sem hafa áhrif á allan heiminn þar sem Bandaríkin og Evrópa eru að missa yfirráð sín sem þau hafa haft yfir heiminum í hundruð ára. Slíkum umbreytingum hafa í fyrndinni stundum fylgt styrjaldir en alltaf mikil eyðilegging”. Fischer rökstyður þessa skoðun sína með því að markaðurinn leiti alltaf jafnvægis en verði núna að endurskilgreina verðmat sitt á vinnu, kapítali og hráefnum, eins og hann orðar það.

Þetta var eitt af því sem vakti nokkra athygli mína vegna þess að ég hef áður skrifað um svipaðar skoðanir sérfræðinga á umfangi kreppunnar. Það eru greinilega fleiri og fleiri til þess að líta á kreppuna sem mikla umbrotatíma þar sem stjórnmálamenn stærstu ríkja heims eru ekki bara að fjalla um reglugerðarbreytingar á sínum G 8 eða G 20 fundum heldur miklu fremur uppstokkun fjármálakerfisins, sem hefur því miður oftar en ekki orðið samhliða styrjaldarátökum, eins og Fischer nefnir í viðtalinu. Spurningin er þá, hvaða styrjaldarátök eða stórfeldu eyðileggingar á verðmætum eru framundan sem gætu leitt til þessara umbreytinga og endurskilgreininga?

Bankamenn og peningar
Ég ætla ekki að enda pistilinn á svona alvarlegum nótum svo við skulum snúa okkur að léttara hluta viðtalsins. Fischer, þessi stórstjarna úr bankaheiminum, leggur í lokin mat á viðhorf og skilning kollega sinna á því sem þeir eru að sýsla með alla daga, peninga: “Við bankamenn höfum um nokkurt skeið haft óheilbrigð tengsl við peninga” segir Fischer “Maður gæti haft á tilfinningunni að einhverjir okkar hefðu haldið að peningarnir kæmu úr rafmagnstenglinum”.

Kær kveðja,
Ingólfur H. Ingólfsson