Það hefði þurft að segja mér það oftar en einu sinni og oftar en tvisvar fyrir nokkrum árum, að lífeyrissjóðirnir yrðu notaðir til þess að reka fyrirtæki sem væru auk þess illa löskuð eftir of miklar lántökur og fjárfestingarmistök. Munið þið eftir svari lífeyrissjóðanna þegar Helgi í Góu lagði til að þeir reistu nokkur hjúkrunarheimili því að skortur væri á sjúkrarýmum fyrir eldra fólk sem byggi heima hjá ættingjum eða þyrfti að liggja inn á tveggja manna herbergjum á elliheimilum? Þá sögðu lífeyrissjóðirnir þvert nei; það væri ekki þeirra hlutverk.

Nú er öldin önnur. Sextán lífeyrissjóðir hafa stofnað fjárfestingarsjóð, Framtakssjóð Íslands, sem ætlar að kaupa virkan hlut í íslenskum fyrirtækjum sem eru í vanda og reisa þau við. Stjórnendur sjóðsins ætla að hella sér út í rekstur fyrirtækjanna með því að setjast sjálf í stjórnir þeirra með lífeyrissparnað okkar í farteskinu. Það vantar ekki eldmóðinn í þetta sinn, eða sjálfsstraustið. Ég óska þeim velfarnaðar í að ávaxta lífeyrissparnað okkar, eða hvað það nú er sem þau eru að gera.

Peningana eða siðferðið
Það eru einhverjir forsvarsmenn lífeyrissjóða sem sjá hættuna sem fylgir þessum rekstri fyrir sjóðina og eru því ekki með. Aðrir sjá fyrir sér erfiðleika við val á fyrirtækjum; á að fjárfesta í fyrirtækjum sem er í eigu manna sem hafa skaðað lífeyrissjóðina eða er réttlætanlegt að gera það með sumum þeirra en öðrum ekki. Svo er það sú sérstaka staða lífeyrissjóðanna að þar eru sömu mennirnir að leggja til lausnir á þeim vanda sem þeir sjálfir komu sjóðunum í, en það er líklega önnur saga. Rúsínan í pylsuenda þessa máls er svo það sem Mogginn hefur eftir stjórnarmanni í “stórum lífeyrissjóði” en hann segir: “Spurningin snúist á endanum um það hvort sjóðfélagar eru reiðubúnir að láta peningalega hagsmuni víkja og sætta sig við skerðingu lífeyrisréttinda hjá sjóðnum af hugsjónaástæðum ...”

Er þetta virkilega spurningin sem allt snýst um – að gefa annað hvort eftir peningana eða siðferðið? Ég hef satt best að segja aldrei vitað til þess að siðleg fjárfesting sé verri en sú ósiðlega og því skil ég ekki þessa röksemd – nema að henni sé ætlað eitt ákveðið svar? Ekki vil ég að sjóðirnir tapi meiri peningum og því síður að réttindi sjóðfélaga skerðist meira en orðið er, en verð ég þá að fórna siðferðinu fyrir það?

Þörf en ekki nauðsyn
Það er vissulega þörf fyrir peninga, mikla peninga, til þess að endurreisa íslenskt efnahagslíf. En er nauðsynlegt að nota peninga lífeyrissjóðanna í það? Eru engir aðrir peningar til í landinu en lífeyrissparnaður okkar? Jú, bankarnir eru yfirfullir af peningum, þeir liggja á jafn miklum peningum og samanlögð eign lífeyrissjóðanna er. Ekki veit ég hverjir eiga alla þessa peninga en það hljóta að vera mjög fjársterkir einstaklingar eða félög þeim tengd því að ekki eiga lífeyrissjóðirnir þá og ekki heldur almennir sparifjáreigendur. En bankarnir lána ekki þessa peninga til íslenskra fyrirtækja, það er þeim of áhættusamt, enda býðst þeim að geyma þá á góðum vöxtum í Seðlabankanum, áhættu- og áhyggjulaust. Lífeyrissjóðirnir ætla að sjá um áhættuna.

Kær kveðja,
Ingólfur H. Ingólfsson