Króna, evra, dollar eða gull?
Það hefur lengi verið deilt um ágæti íslensku krónunnar sem gjaldmiðils og síðustu misserin hafa nokkrir sérfræðingar lagt til að við tækjum upp annan gjaldmiðil, jafnvel einhliða, með þeim rökum að það myndi auðvelda peningastjórnun, draga úr verðbólgu og lækka rekstrarkostnað innan lands. Í þessu skyni hafa einhverjir lagt til upptöku norsku krónunnar eða kanadadollars aðallega vegna þess að bæði löndin væru svo miklar fiskveiðiþjóðir, líkt og við Íslendingar. Það eru reyndar Japanir einnig en engin hefur samt lagt til að við tækjum upp japanska jenið. Aðrir hafa nefnt tengingu við bandaríkjadollar því að hann sé alheimsgjaldmiðill og því ætti okkur að vera borgið, en hann er líka þjóðarmynt Bandaríkjamanna sem skýrir meðal annars verðfall hans undanfarið og það flækir málið. Það sem hefur þótt gáfulegast, hingað til, er að taka upp evruna enda eigum við í mestum viðskiptum við evrulöndin. Ég myndi reyndar kjósa svissneska frankann, ef ég mætti velja.

Fiskur er okkar gjaldmiðill
Ég hef einu sinni eða tvisvar tekið þátt í þessum pælingum í fréttabréfinu og stungið upp á að tengja krónuna við gullverð (og skipta á fiski og gulli eða áli og gulli til þess að fylla hirslur Seðlabankans). Þetta hefur málsmetandi hagfræðingum hins vegar þótt arfavitlaus hugmynd því að gull er hrávara, eins og þeir benda réttilega á, og fátt sveiflukenndara en hrávöruverð og þar af leiðandi afar áhættusamur business. Það sem vekur hins vegar athygli mína og margra annarra er að gull hefur tekið á sig það aldagamla form að vera “hinn eini sanni gjaldmiðill“, eftir því sem fjarað hefur undan verðmæti pappírsgjaldmiðla í heiminum. Það eru ekki aðeins skartgripaframleiðendur eða fjárfestar sem kaupa gull í dag heldur einnig seðlabankar, og það í stórum stíl. Gull er því ekki bara hrávara heldur er það aftur orðið gjaldmiðill, eins og það hefur reyndar verið í árþúsundir eða allt þar til fyrir fjörtíu árum að einhverjum fannst það orðið of hamlandi fyrir seðlaprentunina. Ég skrifaði hér á undan, innan sviga, að við gætum skipt á fiski og gulli til þess að fylla upp í gjaldeyrisforðann. Í raun og veru er það einmitt þetta sem við höfum alla tíð gert, það er að segja, við höfum ekki skipt á fiski og gulli heldur á fiski og erlendum gjaldmiðlum. Íslenska krónan hefur nefnilega alla tíð verið tengd fiskverði, eðlilega. Og þar erum við kannski komin að kjarna málsins.

Atvinnuvegirnir en ekki gjaldmiðillinn
Ég er þeirrar skoðunar að allt of mikið sé gert úr tegund gjaldmiðilsins fyrir hagkerfið og það hjálpi okkur því minna en margur ætlar að skipta um hann. Skýrasta sönnunin er trúlega efnahagsvandi Grikkja og annarra Suður-Evrópu ríkja sem notað hafa evru sem sinn gjaldmiðil en eru samt á barmi gjaldþrots. Efnahagsvandi þessara ríkja er ekki til kominn vegna evrunnar, frekar en okkar efnahagsvandi er vegna krónunnar, heldur vegna þess að undirliggjandi atvinnugreinar landanna hafa ekki staðið undir útgjöldum þeirra. Það sama gildir um íslenska hagkerfið. Við lifum á fiskveiðum og álframleiðslu eða með öðrum orðum á hrávöruframleiðslu sem er afar áhættusamar atvinnugreinar og háðar miklum verðsveiflum á mörkuðum. Meðan svo er, verður alltaf mjög erfitt að stýra íslenska hagkerfinu, óháð því hver gjaldmiðillinn er. Þetta þýðir að við verðum að skjóta fleiri stoðum undir atvinnuvegina meðal annars með því að fullvinna þá hrávöru sem við framleiðum ef við ætlum að ná langþráðum stöðugleika; lágri verðbólgu, lægri vöxtum og varanlegum kaupmætti. Eftir það getum við tekið upp hvaða gjaldmiðil sem er, eða haldið krónunni.

Kær kveðja,
Ingólfur H. Ingólfsson