Epli & appelsínur – hvað er það?

Hvað eru epli og appelsínur? Ávextir, já mikið rétt, en epli og appelsínur eru einnig heiti á nýju fjárhagskerfi fyrir heimilin sem spara.is hefur unnið að meira og minna allt þetta ár. En hvers vegna heitir kerfið þessu skrítna nafni, epli & appelsínur? Það er smá saga að segja frá því.


Ný sýn, nýjar hugmyndir og nýjar aðferðir í fjármálum

Þegar við lögðum af stað við að endursmíða kerfið höfðum við þrennt að leiðarljósi: Kerfið á að vera einfalt, fróðlegt og skemmtilegt. Einfalt vegna þess að það einfalda reynist iðulega best. Einföldu lausnirnar eru bestu lausnirnar (það er dapurlegt að hlusta á suma ráðamenn tifa í sífellu á því að ekki séu til neinar einfaldar lausnir á vanda Íslendinga - engar töfralausnir. Þetta er sem betur fer ekki rétt en það getur verið erfitt að finna þær). Í niðurlagi bókarinnar “Aftur til kreppuhagfræði – Krísan 2008” skrifar nóbelsverðlaunahafinn, Paul Krugman: “Sumir segja að hagrænu vandamálin liggi í þjóðfélagsgerðinni og að þess vegna munum við ekki finna neinar töfralausnir; en ég trúi því að einu hindranirnar í vegi velmegunar á heimsvísu séu úreltar kennisetningar sem hneppa mannshugann í fjötra.” Við höfum fylgt þessari meginhugsun og valið að fara óvenjulegar leiðir í leit að einfaldri lausn á fjármálum heimilanna.

Þekking á fjármálum er óhjákvæmileg ef árangur á að nást, en verið óhrædd því að frægustu hagfræðingar vita ekki einu sinni hvað peningar eru (og telja reyndar að nóg sé að vita að þeir séu til, svo að vitnað sé til annars nóbelsverðlaunahafa í hagfræði, Milton Friedman). Það þarf því engin að verða sérfræðingur til þess að geta plumað sig vel í peningamálum en það er samt gott að vita hvernig hægt er að snúa blaðinu við og fara úr mínus í plús eða að greiða hratt niður skuldirnar án þess að hafa mikið fyrir því, ekki satt? Þann fróðleik er að finna í fjárhagskerfinu.

Eitt veganesti er enn ótalið sem verður að vera með í farangrinum ef peningar eiga að vera til gagns en það er að hafa gaman af þeim. Peningar eru nefnilega ekkert annað en það sem við notum þá í eða gerum úr þeim. Ef við höfum gaman af peningunum þá erum við að nota þá rétt og þeir létta okkur lífið, ef þeir hvíla á okkur eins og mara og ræna okkur svefnfriði, þá erum við að nota þá rangt. Því er eitt af grundvallaratriðum fjárhagskerfisins, eplum & appelsínum, að það sé skemmtilegt að sýsla með peningana sína og að það opni smám saman dyrnar inn í draumalandið – þangað sem við viljum fara í lífinu.


Eplið og appelsínan

En ég hef ekki enn svarað spurningunni um sjálft nafnið, epli & appelsínur. Hér kemur það: Eins og þið vitið grípa hagfræðingar oft til líkingamáls til þess að útskýra flókna hluti og segja til dæmis að ekki megi bera saman epli og appelsínur þegar þeir eru að rökstyðja að ekki megi bera saman tvo ólíka hluti. Þessi samlíking úr ávaxtaræktinni er mjög góð svo langt sem hún nær en hún á bara ekki alltaf við, sérstaklega ekki þegar verið er að lýsa mannlegri hegðun. Ég skal útskýra þetta aðeins betur.

Hagfræðin, einkum sú klassíska, lítur á manneskjuna sem hagsýnan einstakling sem leitast ávallt við að finna skynsamlegustu leiðina til þess að ná sem mestu út úr lífinu og hagnast sem mest, ef því er að skipta. Lífið sé því eins og jafna; gangi jafnan ekki upp er hún vitlaus. Gallinn við þessa sýn á manneskjuna er að lífið gengur aldrei upp og að lokum deyja allir. Manneskjan er ekki hagsýn í eðli sínu og tekur meira að segja ekki alltaf skynsamlegar ákvarðanir, þvert á móti er hún breysk og hefur tilhneigingu til þess að deila með öðrum þó að hún geti haft meiri hag af því að gera það ekki. Þetta er einmitt sú sýn sem við hjá spara.is höfum á fjármál heimilisins og meðferð á peningum. Hafið þið til dæmis tekið eftir því að þegar skera á niður í heimilisrekstri þá er oftast tínt til það sem er skemmtilegt? Er það skynsamlegt eða ætti ég kannski að spyrja, hvað lengi ætlið þið að lifa án þess sem kriddar tilveruna, kannski í 20 ár eða 15 ár eða bara í 10 ár? Við ráðleggjum engum að skera niður útgjöld af því að við vitum að það virkar ekki heldur förum við aðrar leiðir að sama marki, leiðir sem draga úr útgjöldum heimilisins en eru jafnframt skemmtilegar. Þess vegna segjum við óhikað veldu bæði eplið og appelsínuna; hvers vegna að greiða skuldir í stað þess að spara ef hægt er að gera hvort tveggja í einu? Og það sem meira er, við leiðbeinum þér með fjárhagskerfinu að velja bæði eplið & appelsínuna.