Margir virtir fræðimenn um heim allan hafa velt fyrir sér hagfræði eins þekktasta bæjar teiknimyndasögunnar, Andabæjar, eða allt frá því að fyrst er sagt frá persónunni Uncle Scrooge árið 1947 eða Onkel Joakim, eins og hann hét í mínu ungdæmi en hefur fengið nafnið Jóakim Aðalönd á íslensku (ég hef reyndar alltaf undrast að Íslendingar kenni Jóakim frænda við einskonar súperönd en kannski er skýringin nærtækari en ég hef haldið).

Ég ólst upp við Andabæ og var sannfærður um að hann væri á Jótlandi enda las ég um hann á dönsku. Hagkerfi Andabæjar var mér ekki sérstaklega hugleikið fyrr en á síðustu misserum að Andabær og sérstaklega peningatankar Jóakims birtust mér einhvern veginn eins og Deja Vu og ég fór að velta fyrir mér hvort til væru forríkir peningamenn og mikill uppsafnaður auður sem væri algerlega gagnslaus og hvort slík auðsöfnun hefði ekki áhrif á samfélagið. Mér til mikillar undrunar og ánægju rakst ég á svipaðar pælingar í fræðilegum rannsóknum sem ég googlaði. 

Fræðimenn hafa deilt nokkuð hart um það hvort Jóakim Aðalönd geti talist til kapítalista eða auðmanna í hefðbundnum skilningi eða sé einfaldlega safnari, eins og frímerkjasafnari, nema að hann safni peningum í stað frímerkja. Við vitum að frímerkjasafnarar nota aldrei frímerki sín til þess að senda bréf, eins og frímerkjum er ætlað að gera. Það er eins með peninga Jóakims, þeir fara aldrei út úr peningatönkunum og koma því engum að gagni, nema Jóakim sem baðar sig í þeim og telur þá þess á milli. Þessi mikla auðsöfnun Jóakims er íbúum Andabæjar vita gagnslaus. En hefur þessi söfnunarárátta Jóakims þá engin áhrif á Andabæ og íbúa hans?

Það er vitað af sögubókum að Jóakim safnar ekki aðeins peningum heldur sækist hann einnig eftir allskonar eðalmálmum, eins og gulli, og sækir það jafnvel til fjarlægra pláneta og flytur til Andabæjar. Af þessu hafa margir hagfræðimenntaðir vísindamenn áhyggjur því að vitað er að mikið innflæði af peningum í allskonar formi hefur verðbólguhvetjandi áhrif en af verðbólgu eru engar fréttir til í Andabæ. Ástæðan er fyrst og fremst talin vera sú að mest allur auður sem verður til í Andabæ safnast upp á einum stað, í fjárhirslum Jóakims, og fer aldrei þaðan út. Það er rétt eins og að allir peningar og auðæfi gufi upp og hverfi. Það verður lausafjárskortur, eins og kallað er, og Seðlabanki Andabæjar þarf að prenta peninga í sífellu til þess að nægilega mikið af þeim sé í umferð svo að fólk og fyrirtæki geti verslað sín á milli.

Þessar sérstöku aðstæður Andabæjar, að peningarnir bókstaflega hverfa, eins og fari þeir beinustu leið til peningahimna, leiðir af sér mjög sérstakt efnahagslegt vandamál sem erlendir fræðimenn hafa kallað upp á þýsku „Bilanzschwebe“. Ég þekki því miður ekki nógu vel til íslenska vísindasamfélagsins að ég geti vitnað í íslenska þýðingu á hugtakinu svo að ég leyfi mér einfaldlega að kalla fyrirbærið „skammtíma efnahagsóvissu“. Í Andabæ er aldrei vitað hvort eða hversu lengi peningarnir eru í notkun eða sogast inn í peningatanka Jóakims. Það er heldur ekki vitað hvort eða þá hvenær peningar kunna að leka eða flæða út úr geyminum. Það gæti komið rifa á tankinn og hann síðan springa með ófyrirsjáanlegum efnahagslegum afleiðingum. Það gæti einnig gerst að Bjarnarbófunum tækist að stela einhverju af peningum Jóakims og setja þá í umferð, en sá möguleiki er afar fjarlægur ef marka má árangurslausar tilraunir þeirra hingað til, samt er ekki hægt að útiloka hann á meðan Bjarnarbófarnir halda sig við efnið.  Þessi mikla efnahagsóvissa svífur alltaf yfir vötnum í Andabæ. Að segja að eitthvað sé til skamms tíma er auðvitað afstætt en þar sem ég er að fjalla um Andabæ má ætla að það nái yfir 13 ára tímabil. Þeir sem eru kunnugir þessum „dónaldísku“ fræðum vita að talan 13 hefur sérstaka og nokkuð dularfulla merkingu í Andabæ.

Þau ykkar, lesendur góðir, sem kunnið að vera sérfræðingar í þessum andafræðum mættuð senda mér línu um efnið, jafnvel þó að það virðist vera vita gagnslaust. Það væri þá ekki mikið öðruvísi en margt annað sem boðið er upp á í fræðaheiminum.

Kær kveðja,
Ingólfur H. Ingólfsson