Þegar skuldir og skuldabyrði ríkja eru metnar er oft vísað til þess hversu hátt hlutfall þær eru af landsframleiðslu, því hærra hlutfall sem skuldirnar eru þeim mun erfiðara sé fyrir ríkið að greiða þær. Fljótt á litið virðist þetta vera deginum ljósara en gallinn við þennan samanburð er að sáralítil fylgni virðist vera þarna á milli, eins og sést á meðfylgjandi mynd frá þýska fjármálaráðuneytinu (BMF).

Myndin sýnir hlutfall skulda 18 helstu ríkja heims af landsframleiðslu þeirra, og eins og sjá má er lítið samhengi á milli þessara stærða og greiðsluerfiðleika ríkjanna. Grikkir eru sagðir standa nærri greiðsluþroti þó að skuldir þeirra hafi ekki verið lægra hlutfall af landsframleiðslu frá árinu 2000. Japanir hafa skuldað meira en 100% í tæp 20 ár og voru komnir í 185% í fyrra. Vinir okkar Bretar eru sagðir vera að kikna í hnjánum með 48% og Hollendingar eru einnig í erfiðleikum með sín 39%. Í umræðu um greiðsluerfiðleika Grikkja eru jafn ólík ríki á þennan mælikvarða og Spánverjar með 35,2% skuldahlutfall og Ítalir með sín 102,6% spyrt saman sem er illskiljanlegt ef mælikvarðinn á að segja eitthvað um fjárhagserfiðleika ríkjanna hvað þá hættuna á greiðslufalli þeirra. Íslenska ríkið er sagt skulda um 78% af landsframleiðslu sem kæmi okkur í fjórða sæti á listann, næst fyrir ofan Bandaríkin en neðar Belgum.

Landsframleiðsla er lítið annað en mælikvarði á útgjöld þjóðarbúsins - útgjöld heimilanna, útgjöld ríkis og sveitarfélaga og útgjöld fyrirtækja að viðbættum mismun á útflutningi og innflutningi. Landsframleiðsla getur til að mynda vaxið með auknum útgjöldum ríkisins til heilbrigðis- og menntamála en það segir lítið til um getu ríkisins til þess að greiða af skuldum sínum, þvert á móti mætti allt eins ætla að skuldirnar væru einnig að aukast og hlutfall þeirra af landsframleiðslu héldist því óbreytt. Ríkinu ber ekki að greiða skuldir heimila og fyrirtækja og því hlýtur það að gefa brenglaða mynd af raunverulegri greiðslugetu ríkissjóðs að miða hana við landsframleiðsluna.

Réttast væri að miða greiðslugetu ríkisins við skatttekjur þess því að það er með þeim peningum sem skuldirnar verða væntanlega greiddar. Svo er sá mögulegt kannski fyrir hendi að ríkið fari að eigin ráðum og snúi sér til kröfuhafa með beiðni um að lengja í lánum, lækka vexti, frysta greiðslur eða að fá eftirgjöf skulda.

Kær kveðja,
Ingólfur H. Ingólfsson